چاه ارت و سیستمهای ارتینگ در تجهیزات الکتریکی نقش بسزایی در ایمنسازی جریان برق دارند. در این سیستمها نیاز است پتانسیل بعضی قسمت ها دستگاه با زمین یکسان شود و به همین دلیل اتصال به زمین به عنوان پایه اساسی در نظر گرفته می شود. به عبارت دیگر تمام نواحی که به زمین وصل شده اند، هم پتانسیل زمین بوده و پتانسیل صفر زمین را دریافت می کنند. سیستم ارتینگ در تمامی صنایع به ویژه صنعت برق به معنی اتصال به زمـین الکتـریکی (Electrical Ground Resistance) می باشـد.
اتصال زمین بـرای تجهیزات الکتریکی، الکترونیکی، مخابراتی، دکلها و غیره از ارکان اصلی بوده و نمی توان آن را نادیده گرفت. برای برخورداری از یک سیستم ارتینگ استاندارد، جهت حفاظت در برابر برخورد آذرخش، برق گرفتگی ناشی از اتصال کوتاه و جلوگیری از برقدار شدن بدنه فلزی تجهیزات الکتریکی در منزل و کارگاه، استفاده از روشهای اصولی ارتینگ ضروری می باشد. در این میان، ساخت چاه ارت به عنوان یکی از بهترین روشها، نقش اساسی در تخلیه جریان های اضافی به زمین و افزایش ایمنی افراد در هنگام کار با تجهیزات برقی دارد.
چاه ارت چیست و چگونه اجرا میشود؟
چاه ارت یک سیستم حفاظتی می باشد که برای افزایش ایمنی در اکثر مکانها اجرا می شود. این سیستم می تواند در انواع زمین ها مورد استفاده قرار گیرد. باید بدانید که اجرای چاه ارت در برخی زمین ها به صورت عمقی و در برخی دیگر به صورت سطحی انجام قابل انجام است. اجرای چاه ارت عمقی زمانی امکان پذیر است که خاک زمین شرایط مناسب داشته باشد، در حالی که در زمین هایی با شرایط نامناسب، از روش اجرای سطحی استفاده می شود.
در این راستا ابتدا چاهی به قطر حدود ۸۰ سانتی متر و عمق ۴ تا ۶ متر ترجیحا درون باغچه حفر می کنیم. اندازه چاه به نوع خاک و مکان محل اجرا بستگی دارد؛ اما قانونا باید به حدی کنده شود که به نم طبیعی خاک برسیم در تهران در مناطق جنوبی با توجه به نوع خاک و پست تر بودن محل ۴ متر کافی است؛ اما در مناطق شمالی تهران با توجه به ارتفاع محل و ماسه ای بودن خاک تا ۶ متر توصیه می شود. برخی از مراحل احداث چاه ارت در سیستم ارتینگ عبارت است از:
- پر کردن الباقی چاه ارت با خاک نرم
- استفاده از لوله پلیکا جهت تزریق آب
- قرار دادن صفحه به صورت عمودی درون چاه
- اتصال کابل شو به سیم ارت که از چاه بیرون آمده
- اتصال سیم مسی به صفحه مسی با جوش احتراقی یا کدولد
- جهت همبندی و تست دوره ای استفاده از حوضچه ارت و یا تابلو تست باکس
- مخلوط کردن مواد کاهنده یا بنتونیت در بیرون چاه ارت و ریختن این مواد به درون چاه
- ریختن حدود ۲۰ سانتی متر مواد کاهنده یا بنتونیت در کف چاه قبل از قرار دادن صفحه ارت
دلایل مهم استفاده از ارتینگ
ضرورت استفاده از سیستم ارتینگ در ساختمان ها و کارگاههای صنعتی برای حفاظت از جان افراد و تجهیزات الکتریکی بسیار ضروری می باشد. این سیستم نقش مهمی در کاهش خطر برق گرفتگی، تخلیه ولتاژ های ناخواسته و افزایش ایمنی افراد دارد. شناخت دلایل استفاده ازچاه ارت این امکان را به شما می دهد که ایمنی ساختمانها و تجهیزات بهتر به درستی رعایت شود که در ادامه با مهم ترین مزایای استفاده از سیستم ارتینگ آشنا می شوید:
- جلوگیری از نویز پذیری
- حفاظت و ایمنی جان انسان
- دفع صاعقه و ولتاژهای ناخواسته
- حذف ولتاژ اضافی و الکتریسیته ساکن
- جلوگیری از ولتاژ تماسی و برق دار نشدن بدنه فلزی
پارامترهای سیستم ارتینگ استاندارد
جهت اجرای یک سیستم ارتینگ استاندارد، مجموعهای از عوامل فنی و محیطی در نظر گرفته می شود. این پارامترها نقش بسزایی در عملکرد صحیح سیستم و افزایش ایمنی تجهیزات الکتریکی ایفا می کنند. در ادامه با مهم ترین اجزای سیستم ارتینگ استاندارد آشنا می شوید:
- اجزاء ارت
- انواع شبکه ارت
- برقگیر ها و VDR
- مقاومت گام و مقاومت تماس
- مقاومت مخصوص خاک و شرایط اقلیمی
- اتصالات مرتبط با نوع ارت (اتصالات جوش، مفصل، کلمپ )
- انواع کاهنده های مقاومت زمین(سوپراسپاک، بنتونیت و LOM )
کاربردها و مزایای سیستم ارتینگ
- حفاظت الکتریکی تجهیزات
- عملکرد صحیح دستگاه های برقگیر
- کشف فوری اتصالی ها و عیب سیستم
- حفاظت از جان کارکنان اعم از اپراتور، تعمیرکار در مقابل برق گرفتگی
- مانعی برای افزایش ولتاژ سیستم در اثر بروز اتصالی و افت ولتاژ بر اثر عدم تعادل بار
روشهای تست و اندازهگیری مقاومت چاه ارت
تست با استفاده از ترانسفورماتور: در این تست مقاومت چاه ارت با استفاده از دستگاه ترانسفورماتور ایزوله و یک عدد ولتمتر و یک عدد آمپرمتر به دست می آید. اندازه گیری مقاومت چاه ارت وسط یک عدد ترانسفورماتور ایزوله، یک عدد ولتمتر و یک عدد آمپرمتر طوری به دست می آید که در ابتدا سوند ها را در زمین قرار می دهیم و یک سر آزاد ترانس را به سیم چاه ارت و سر دیگر را به سوند اول وصل می کنیم.
تست سیستم ارت با ارت تستر: در این روش با دستگاه ارت تستر یا میگر سیستم ارت را تست می کنیم. ارت تستر دارای 3 میله می باشد، به طوری که میله اول را به سیم مسی و 2 میله دیگر را در فواصل 10 و 20 متری چاه ارت به زمین می کوبیم و سپس مقاومت چاه ارت را به دست می آوریم.
